Kurdistan û hesabên Tirkiye û Îranê - Lêkolîn,Gotar

LÊKOLÎN/GOTAR

lêgerîn >>

têkîlî >>

kunye >>

(AMED)

kurdistannetew.net > Lêkolîn > Analîz

Kurdistan û hesabên Tirkiye û Îranê

Nergizê Omerî

Weşandin: Berfanbar 2006

Gelê Kurd di pêvajoyek gerî girîng re derbas dibe. Nakokiyên navbera Amerîka û Îranê, helwesta Tirkiyê û Îranê a li hember başurê Kurdistanê, avakirina hikûmeta nû a Iraqê, pirsgirêka Kerkûkê û gellek arîşeyên din, Rojhilata Navîn û pêve girêdayî Kurdistan kiriye girêka pirsgirêkên aloz. Şirove û beyanên rayedarên Artêşa Tirk eşkere dikin ku Tirk ne xwediyê niyetek şerîf in û bi mahneya PKK hesabê wan ê herî mezin têkbirina destketinên li başûrê Kurdistanê ye. Vê niyetê venaşêrin û dibêjin “Kengî ku şert û mercan dest da emê têkevin başûr”. Ji aliyê din dewleta Îranê dikeve nav axa başûrê Kurdistanê û baregehên PKK ên li Qendîl û Hecî Umranê bombebaran dike bêyî ku hesabê Kurdên başûr û rayedarên dewleta Iraqê bike û welatekî dagîr dike. Helbet Îran vî karê dagîrkirinê bi tena serê xwe nake. Lihevhatinên wan û Tirkiyê li ser yek armancê dimeşin û ew jî têkbirina başûr û Kurdên başûr e.

Jiber pirsgirêkên dewlemendkirina Ûranyûmê, di navbera dewletên rojava-bi taybet Amerîka û hevalbendên xwe- û Îranê de şerê sar destpêkiriye û dixuye ku wê ev şerê sar encama xwe di şerekî germ de bibîne. Îran jî vêna baş dizane, lê ji helwesta xwe jî nayê xwarê û serê xwe natewîne. Tirksek ji a Îranê jî eve ku Tirkiye, bi zixt û daxwaza Amerîkayê, ligel Amerîkayê şerê Îranê bike û ev jî çavê Îranê ditirsîne. Jiber vê ye ku Îran li gor daxwazên Tirkiyê gavan davêje, dikeve başûrê Kurdistanê û bombebaranê dike. Herçiqasî ev êrîş û bombebaran jiber sedema habûna PKK tên kirin jî, lê plan û projeyên Îranê çavtirsandina Kurdên başûr û hikûmeta Herêma Kurdistanê ye. Ew, bi van êrîşên xwe dixwazin ku Kurd doza tiştên mezintir nekin, bi taybet dest ji daxwazên li ser Kerkûkê berdin û di hikûmeta navendî de wezaretên girîng bidestnexin. Jixwe encama van çavtirsandin û niyetên xerab xwe di helwesta Şîîyan de derxist holê. Şîî çekdarên xwe li Kekûkê zêdetir dikin û dixwazin berî sala 2007an, di Kerkûkê de bibin xwedî gotin da ku nifûsa Kerkûkê serûbinê hev bibe û Kurd di Kerkûkê de nebin xwedî gotin, Kerkûk nekeve nav sînorên Kurdistanê. Ev jî helbet daxwaza Tirkiyê û Îranê ye.

Ji aliyê din, Erebên Sunnî û Şîî, di helwesta Wezaretiya Derve de xwediyê yek armancê ne û naxwazin Wezareta Derve di destê Kurda de bimîne. Bêguman ev jî daxwaza Tirkiye û Îranê ye. Tirkiye û Îran bawerin ku, heger Wezareta Derve ji destê Kurdan derkeve, ewê bêhtir karibin hesabên xweyên qirêj li ser Kurdistanê û Iraqê li gor dilê xwe bimeşînin û derbeyên mezin li Kurdan xin. Ewê bi vî awayî karibin di qada navnetewî de dengê Kurdan bibirin û lihevhetinên ku ne di armanca Kurdan de ye îmze bikin. Bi vî awayî jî wê Kurd zêde nikaribin gavên li gor dilê xwe bavêjin û di qada navnetewî de siyasetê bikin û bilîzin.

Helbet Kurd jî ne Kurdên berê ne û di siyaset û polîtîkayê de pijiyane û van plan û projeyên qirêj baş dibînin. Helwestek rast û îradeyek netewî wê van plan û projeyên Tirkiyê û Îranê pûç derxe û xwêsiya wan di qirika wan de bihêle. Tiştê ku dixuye jî eve ku Kurd vê helwest û îradeya netewî rast datînin û ev helwest jî bandora xwe li ser avakirina hikûmetê û daxwazên Kurda dike. Li gor van nûçeyên dawî ên li ser avakirina hikûmeta nû û Wezareta Derve, lihev hatiye kirin ku Wezîrê Derve dîsa ji hevpeymaniya Kurdistanî be. Herwisa Endamê parlamentoya Îraqê Beha El` Erecî ragihand ku wezaretek nû a navxweyî bi navê “Wezareta Karûbarên Derve a Dewletê” hatiye damezirandin û wê ev wezaret di destê Eniya Eltewafiq ya Îraqî de be. Di bidestxistina Wezareta Derve de jî dixuye ku Kurd êdî berjewendiyên xweyên netewî didin pêş û pêşeroja Kurd û Kurdistanê li ser paraztina berjewendiyên netewî ava dikin. Jixwe ji me Kurda re jî tiştê herî pîroz û girîng ev helweste, ango;berjewendiyên netewî ne.

Li hember helwesta Tirkiyê û Îranê rayedarên Kurd û Ereb nezarîbûna xwe nîşan dan. Ji Serokê Kurdistanê Mesûd Barzanî bigrin heta bi Serokwezîrê nû ê Iraqê Cewad (Nûrî) El Malikî, herkesê ku xêrxwaziya xaka Iraqê dixwaze, helwesta xwe li beramber dagîrkeriya Tirkiye û Îranî nîşan dan. Ev jî tê wateya ku wê Iraqî (Kurd û Ereb) zû bi zû rê û destûrê nedin Tirkiyê ku bi hêza xwe a leşkerî Kurdistanê û pêre xaka Iraqê dagîr bike. Helbet di vê helwestgirtinê de rol û bandora Amerîkayê jî heye. Amerîka herçiqasî di dema îro de li beramber Îranê muhtacî alîkarî û piştgiriya Tirkiyê be jî, lê ewê nexwaze îstîqrar û asayîşa li Kurdistanê bê xirakirin, berjewendiya Amerîkayê ji dagîrkeriya Tirkiyê tuneye. Dibe ku jibo şopgerandina li dijî PKK car carna çavê xwe ji Tirkiyê re bigre, lê di encamê de Amerîka Kurd ji xwe re wek hevalbendên stratejîk qebûl kirine û di pêkanîna Projeya Mezin a Rojhilata Navîn de rolek mezin daye Kurdan. Yek ji tirsa Tirkiyê jî eve ku di pêkanîna vê projeyê de Kurd rolek sereke bilîzin û bingeha Kurdistana mezin û yekgirtî bê avêtin.

Di encamê de heger em bêjin; Siyaset û polîtîkayên ku li ser Rojhilata Navîn tên meşandin, li ser hesabê Kurdan bi rêve diçin. Hetta meriv kare bêje ku pêşeroja Rojhilata Navîn li ser hebûn û tunebûna Kurdan tê avakirin. Kurdistan di navenda Rojhilata navîn de cîh digre û her guhertinek erênî di serxwebûn û zadiya wê de rola xwe dilîze. Jiber vê jî, paraztin û xwedîlêderketina destketinên başûrê Kurdistanê kar û erka her kesayet, sazî û partiyên herçar parçeyên Kurdistanê ye. Divê Kurdên parçeyên din rojek berî rojekê xwe bihûnin, bên ser hev û bi alîkariya brayên xweyên başûr di beşên din de bibin hêz û karibin di pêşerojê de rê li ber êrîşên dagîrkeran bigrin.