Hêmana Neteweyîbûnê ya herî girîng ziman e - Lêkolîn / Gotar- Kurdistan-Netew

LÊKOLÎN/GOTAR

lêgerîn >>

têkîlî >>

kunye >>

(AMED)

kurdistannetew.net > Lêkolîn / Gotar > Zimanê Kurdî

Hêmana Neteweyîbûnê ya herî girîng ziman e

mahmut kIlInÇ

Weşandin:Berfanbar 2006

Ziman, dîrok, welat, cand, xisleta teşegirtî (karektera hevpar) hemû jî bona neteweyîbûna gelekî hêmanên diyarker in. Evan, nirxên bi qîmet in. Eger ji vana yek jî pêk nehatibe, ev di pêvejoya neteweyîbûnê da dibe egera qelsîyekê, di civakê da kêmahîyek pêk têye û bona temam bûna pêvejo, divê he dem bihure.

Ji van nirxan yê herî girîng jî ziman e. Ne tenê bi qîmet, herweha yê herê dîyarker jî dîsa ziman e. Ji ber, ku bona fam kirin û nas kirina hêmanên din, yên ku bingeha neteweyîbûnê pêk tînin, dîsa ziman pêwîst e. Bi zamanekî hevpar civak dikane welatê xwe, dîrok û cand xwe nas bike, bi çalak û xurtbûna peywendîyên civakî jî dikane xisleta teşegirtî pêk were, ev jî bi zimanekî hevpar û yekgirtî dibe. Ango, bi kurtî bona miletekî nirxê herî bi qîmet ziman e, ne tenê parastina wî, herweha bona pêşveçûyîn û fireh bûna wî jî her çi hewceye divê bête kirin. Eger zimanek ji pêşveçûyîn û nûjenbûyînê para xwe nestîne, vêcarê li pêşîya civakê ew bi xwe dibe asteng.

Zimanê Kurdî jî, wekî hemû zimanan, bona miletê Kurd nirxê herî bi qîmet e, divê him bê parastin û him ji bona ku ji pêşveçûyîn û nûjenbûnê para xwe bistîne hewl bête dayîn, karekî rêk û pêk bête kirin. Bi gotinek din em Kurd, bona parastin û bipêşvebirina zimanê xwe, di bin barê du vatinîyan (wazîfe, erk) da ne. Yek, divê em zimanê xwe ji bişavtinê (asîmîlasyon) biparêzin, ya din, ev jî ne bes e divê em hewl bidin ku zimanê me ji pêşveçûyîn û nûjenbûna serdema îro hewcedarîyên xwe bistîne, bi hêz bibe.

Encax çi heyf e, ku hê em li ber vatinîya xwe ya yekem gellek lawaz mane, heta berdin li dijî bişavtinê meşandina têkoşînekê, pirr mixabin bi nivîs, wêje, peyîvin û têkilîyên xwe, bizanebûn an jî bêzanebûn xizmetî bişavtinê dikin. Bi “oto asîmîlasyonê”, takes bi xwe jî têne bişavtin. Xetera herê mizin jî ev e, lewra ev ji bişavtinê re amedekarîya pisîkolojîk dike, êdî takes û civak bişavtinê wekî xeterekê nabînin.

Di amedekirina pisîkolojîk da “xizmetê” kadiroyên sîyasîyên bakurê Kurdistanê xwedî sûcdarîya herî mezin in. Jixwe civak, bi sîyaseta dewletê, taybetî yên di mijarên perwerde û aborî da ketiye bin bamndora bişavtinê. Di encama vê sîyasetê da civaka Kurd, divêbûya rûyê xwe berve rojavayî Tirkîyê bikira, bona ku debara xwe bike koçberî herêmên rojava bibûya. Wisa jî bû, bi milyonan Kurd koçberî bajarên rojava bûn. Bi akincibûna li van herêman, gava herê ewil bişavtin e. Jixwe civak bi pisîkolojîk amede ye, dema sîyaseta dewletê jî bandora xwe da ser, bişavtin ji texmînan gellek mezin û firehtir qewimî.

Heta van salên dawî kadiroyên sîyasîyên Kurd digotin, “ziman ne girîng e, ewil bila em di armancê xwe da bi serkevin.” Armanc jî pejirandina cend rêgezên grup an jî partîyekî bû. Hê jî kesên wisa difikirin, di nav sîyaseta bakurê Kurdistanê da ne hindikin.

Nizanim, belkî bala we jî dikşîne, tiştekî girîng jî rewşa jina di nav sîyaseta bakurê Kurdistanê da ye. Wisa tête xuya, ku ev beşa civakê ji bişavtinê bêtir para xwe stendîye. Taybetî kadiroyên jin yên di nav PKKê da bi israr Tirkî bi kar tînin. Bi Tirkî dinivîsin, bi Tirkî hûnerê diafirînin, di hundirê sazîyên vana da Tirkî zimanê meşandina kar û barên sîyasîyê sereke ye. Di nav xwe da, di kar û barên sîyasî da Tirkî bi kar tînin. Ev, bi giştî li ser jina Kurd ya sade karîger dibe. Ev xeterek herî girîng e, lewra bi bişavtina jinê, bişavtina civakê hê hêsatir e.

Encax, di cend salên dawî da fireh bûna hesasîyeta li dijî bişavtinê jî hêjayî gotinê ye. Pirrî caran li ser hate nivîsin, hê jî nivîs û helwestên qenc bal dikşîne, mirov pê dilşad dibe. Mînaka dawî, helwesta hinek sazîyên nêzikî PKKê û herweha ya Partîya Civaka Demokratîk bû.

Biryara ku “Kurdî di karê nav xwe da” bi kar bînin, dibe sebeba kêvxweşîyê. Wekî min di nivîsa xwe ya di malpera www.gelawej.org ya bi navî “Em Çözümü Dixwazin” da jî bal kişandibû ser, her çiqas zagonên Tirkîyê bilî Tirkî kar anîna zimanekî din qedexe kirî ye jî, ma qey karmendên dewletê her dem di avahîyên van sazîyan da li benda axaftina bi Kurdî ne? Helbet na, her çiqas qedexe kirina dewletê astengek zagonî be jî, pejirandina rewşek wisa xetera herê mezin e.

Encax tenê biryar stendin ne bes e. Bibe, nebe divê ev biryar jîndar bibe û bête şopandin. Dîsa cend sazîyên ku wekî alavên bişavtinê kar dikin hene. Di serî da Rojtv bi israr xizmeta bişavtinê dike. Birêvebirîya PKKê divê ji Rojtv re çareyekê bibîne. Bomînak, bilî rojê carekê bi Tirkî nûçe û hefteyî carekê panelek bi Tirkî, divê hemî bernameyên vî telewîzyonê bi Kurdî bin. Panelên bi Tirkî bêne pêşkêş kirin jî, bi cend cepgirên Tirk yên li derdorên PKK mane, dikane bête dayîn.

Dîsa rojnameyên ku PKKê û PSKê diweşînin divê bi Kurdî bin. Tirkî û Kurdî bi hevra jî xizmeta bişavtinê dike. Bona rayagiştîya Tirk bila weşanên bi serê xwe hebin, lê weşanên ku deng li rayagiştîya Kurd dikin, divê bi Kurdî bin.

mahmutkilinc@t-online.de
2006-09-11/Düsseldorf